فصل چهارم اختلاف قراآت وبررسى علل وأسباب آن وجوه اختلاف قراآت : دانشمندانى أمثال ابن قتيبة وفخر الدين رازي ، وابن الجزري وديگران در مقام استقراء قراآت - عليرغم اختلاف أنواع آنها - بر آمدند ، وسعى كردند وجوه اختلاف را نيز مشخص سازند . مساعي آنها در اين زمينه به اين نتيجة بارور گشت كه وجوه ويا أنواع اختلاف قراآت به مواردي كه در زير ياد مى كنيم محدود مى باشد . 1 . اختلاف در حركات كلمه ، بدون اينكه در معنى وشكل آن تغييري ايجاد كند ، مانند : ( . . ويضيق صدري . . ) ( شعراء : 13 ) . كه هم به رفع قاف : ( ويضيق ) ، وهم بانصب آن ( ويضيق ) قرائت شده است . ( قال يا قوم هؤلاء بناتي هن أطهر لكم . . ) ( هود : 78 ) . در اين آية ، راء ( أطهر ) هم به رفع وهم به نصب قرائت شده است . 2 . اختلاف در حركات كه تغييري در معنى ايجاد كند ، شكل كلمه محفوظ بماند ، مانند ( كفلها ) در آية ء : ( . . وكفلها زكريا . . ) ( آل عمران : 37 ) كلمه ء ( كفلها ) هم به تخفيف فاء : ( كفلها ) ورفع ( محلى ) زكريا به عنوان فاعل ، ونيز به تشديد فاء : ( كفلها ) ونصب ( محلى ) زكريا به عنوان مفعول دوم قرائت شده است . 3 . اختلاف در حروف كلمه كه در معنى تغيير ايجاد كند ، لكن شكل كلمه محفوظ بماند ، مانند ( ننشزها ) در آية ء : ( . . وانظر إلى العظام كيف ننشزها . . ) ( بقره : 259 ) كلمه ء ( ننشزها ) هم بازاى : ( ننشزها ) ، وهم با راء : ( ننشرها ) قرائت شده است . 4 . اختلاف در حروف كه درشكل كلمه تغييري به وجود مى آورد ، لكن معناى كلمه محفوظ بماند ، مانند ( العهن المنفوش ) در آية ء : ( وتكون الجبال كالعهن المنفوش ) ( قارعه : 5 ) اين آية به صورت ( كالصوف المنفوش ) نيز قرائت شده است . ( . . وزادكم في الخلق بصطة . . ) ( أعراف : 69 ) كه كلمه بصطة هم با سين : ( بسطة ) ، وهم با صاد : ( بصطة ) قرائت شده است .